βαρύτητα

βαρύτητα
Η δύναμη έλξης που ασκείται από το γήινο δυναμικό πεδίο. (Φυσ.) Β. ονομάζεται η ιδιότητα όλων των υλικών σωμάτων να έλκονται από τη Γη. Η έλλειψη β. στο εσωτερικό των τεχνητών δορυφόρων εμφανίζεται γιατί ο δορυφόρος μπορεί να θεωρηθεί ως σώμα που πέφτει ελεύθερα υπό την επίδραση της β. και, ταυτόχρονα, κινείται με σταθερή ταχύτητα οριζόντια, οπότε τελικά αποκτά την κυκλική ή ελλειπτική κίνηση γύρω από τη Γη. απώλεια β. Ονομάζεται η απώλεια ταχύτητας του πυραύλου, καθώς ανεβαίνει και οφείλεται στην έλξη της Γης. Είναι ανάλογη με τον χρόνο και ενεργεί κατά την κάθετο, δηλαδή κατά την ακτίνα της Γης. β. ακτινοβολίας (Αστρον.) Μια δέσμη ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας έχει ορμή όπως επίσης και ενέργεια, επομένως ασκεί πίεση (β.) στην επιφάνεια που την απορροφά ή ανακλάται σε αυτήν. Η β. ακτινοβολίας επισημάνθηκε θεωρητικά και αποδείχτηκε πειραματικά το 1904 από τον Ρώσο Λεμπέντεφ και τους Αμερικανούς Νίκολς και Χουλ. τεχνητή β. (Αστρον.) Ονομάζεται η φυγόκεντρη δύναμη την οποία δημιουργούν σε επανδρωμένο πύραυλο ή μόνιμο δορυφόρο, ως τεχνητό υποκατάστατο της β. βαρυτική ερυθρή μετατόπιση. Ονομάζεται μια ελαφριά μετατόπιση προς το ερυθρό που παρατηρείται σε ένα αστρικό φάσμα εξαιτίας της ύπαρξης του βαρυτικού πεδίου του αστέρα ή η επιβράδυνση που παρατηρείται στα ρολόγια μέσα σε ένα βαρυτικό πεδίο. Η συμπεριφορά των ρολογιών σε ένα βαρυτικό πεδίο είναι μία από τις φημισμένες προβλέψεις της γενικής θεωρίας της σχετικότητας. Ένα ρολόι μέσα σε ένα ισχυρό βαρυτικό πεδίο πηγαίνει πίσω σε σχέση με ένα ρολόι μακριά από το πεδίο. Αν Δt1 και Δt2 είναι τα χρονικά διαστήματα που μετρούν τα δύο ρολόγια που είναι τοποθετημένα σε περιοχές διαφορετικού δυναμικού β., η προσεγγιστική σχέση είναι: όπου U το δυναμικό β. (η δυναμική ενέργεια της β. ανά μονάδα μάζας). Η επιβράδυνση των ρολογιών, δηλαδή η επιβράδυνση όλων των φυσικών λειτουργιών, μπορεί να παρατηρηθεί με την επιβράδυνση των ατομικών ταλαντώσεων, αν κάθε άτομο θεωρηθεί ως ένα ρολόι. Επομένως, ένα άτομο πάνω στην επιφάνεια του Ήλιου, όπου το δυναμικό β. είναι χαμηλότερο (πιο αρνητικό) απ’ ό,τι στην επιφάνεια της Γης, πρέπει να εκπέμπει φως μικρότερης συχνότητας από εκείνο που εκπέμπει το ίδιο είδος του ατόμου στη Γη. Το φαινόμενο αυτό παρατηρήθηκε πράγματι στο ηλιακό φως, αλλά η μέτρησή του έγινε δύσκολη εξαιτίας διαφόρων επιδράσεων και μόνο στη δεκαετία του 1960, με τη βοήθεια μιας τελείως καινούργιας τεχνικής, επαληθεύτηκε αξιόπιστα η β.ε.μ. Στις αρχές της δεκαετίας εκείνης, τρεις φυσικοί στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, οι Ρ. Πάουντ, Γ. Ρέμπκα και Χ. Σνάιντερ, χρησιμοποίησαν το λεγόμενο φαινόμενο Μοσμπάουερ για έναν ακριβή έλεγχο της πρόβλεψης που έκανε το 1907 ο Αϊνστάιν. Οι ραδιενεργοί πυρήνες –όπως και τα άτομα– μπορούν να θεωρηθούν ως ρολόγια. Το φαινόμενο Μοσμπάουερ επιτρέπει την εξέταση με μεγάλη ακρίβεια της συχνότητας των ακτινών γάμμα που εκπέμπονται από ορισμένους τύπους ραδιενεργών πυρήνων. Το πείραμα εκτελέστηκε σε ένα ψηλό κτίριο. Κοντά στη Γη, η μεταβολή του δυναμικού της β. μεταξύ σημείων που χωρίζονται από κατακόρυφη απόσταση Η είναι Δu = gh. Η διαφορά, επομένως, της συχνότητας στα δύο επίπεδα θα είναι: Οι φυσικοί του Χάρβαρντ συνέκριναν τη συχνότητα των ακτινών γάμμα του πυρήνα-δέκτη που βρισκόταν στο ισόγειο του κτιρίου (σε βαρυτικό πεδίο πιο έντονο εξαιτίας της μικρότερης απόστασής του από το κέντρο της Γης) και του πυρήνα-πομπού που βρισκόταν μερικά πατώματα πιο ψηλά (21 μ.) και μπόρεσαν πράγματι να διαπιστώσουν μια επιβράδυνση του χρόνου, που συμφωνούσε με τις προβλέψεις της θεωρίας του Αϊνστάιν. Η β.ε.μ. αποτελεί ένα από τρία κλασικά πειράματα για την επαλήθευση της γενικής θεωρίας της σχετικότητας (τα άλλα δύο είναι η μετάπτωση του περιηλίου του Ερμή και η καμπύλωση των φωτεινών ακτινών από το βαρυτικό πεδίο του Ήλιου). βαρυτική κατάρρευση (Aστρον.) Ένα πολύ σημαντικό στάδιο της κατάρρευσης ενός αστέρα, που εμφανίζεται όταν η μάζα του αστέρα ξεπεράσει μια ορισμένη τιμή Mmax 2MΗ (όπου ΜΗ η μάζα του Ήλιου). Ένας αστέρας μετά την καύση των θερμοπυρηνικών του καυσίμων αρχίζει να καταρρέει και η πίεση στο κέντρο του αυξάνει για να εξισορροπηθεί το βάρος των εξωτερικών στρωμάτων. Όταν επέλθει ισορροπία, ο αστέρας έχει φτάσει στο τέλος της εξέλιξής του, δηλαδή είναι ένας νεκρός αστέρας. Έχει δειχτεί, όμως, ότι μια τέτοια ισορροπία ανάμεσα στην πίεση και τη β. δεν είναι εφικτή αν η μάζα του αστέρα είναι μεγαλύτερη από Mmax. Στην περίπτωση αυτή τίποτα δεν μπορεί να σταματήσει την κατάρρευση, δεν υπάρχει δηλαδή καμιά γνωστή φυσική δύναμη που θα μπορούσε να εμποδίσει τον αστέρα να γίνει όλο και πιο μικρός σε μέγεθος. Καθώς όμως ο αστέρας μικραίνει και γίνεται πιο συμπαγής, η ένταση του βαρυτικού του πεδίου αυξάνει τρομακτικά και η βαρυτική δύναμη, ενώ είναι κανονικά η πιο ασθενική από τις φυσικές δυνάμεις, τώρα υπερέχει από όλες. Επειδή η β., σύμφωνα με τη γενική θεωρία της σχετικότητας, είναι η καμπύλωση του χωροχρόνου, ο χωρόχρονος γύρω από τον αστέρα θα παρουσιάσει έντονη παραμόρφωση και θα αρχίσει να αναδιπλώνεται. Όταν ο αστέρας μικρύνει περισσότερο από τη φωτονική σφαίρα του, τότε παρατηρούνται παράξενα φαινόμενα. Αν ένας παρατηρητής στον αστέρα στρέψει τη φωτεινή δέσμη ενός φακού κατευθείαν προς τα πάνω, τότε αυτή φεύγει από τον αστέρα και μπαίνει στο διάστημα. Αν στρέψει λίγο τον φακό από την κατακόρυφη διεύθυνση, η δέσμη φωτός θα καμπυλωθεί ελαφρά, εξαιτίας της καμπυλότητας του χωροχρόνου και όσο μεγαλύτερη είναι η απόκλιση από την κατακόρυφο, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η καμπύλωση της δέσμης. Τελικά, σε κάποια απόκλιση του φακού η καμπύλωση της δέσμης είναι τόσο μεγάλη που το φως δεν μπορεί πια να φύγει από τον αστέρα· ανεβαίνει βέβαια προς τα πάνω αλλά καμπυλώνεται τόσο πολύ που γυρνά προς τα κάτω και πέφτει πάλι στην επιφάνεια του αστέρα. Μπορούμε, επομένως, να ορίσουμε έναν φανταστικό κώνο (τον κώνο εξόδου) με άξονα την κατακόρυφη διεύθυνση τέτοιο ώστε όλες οι δέσμες φωτός που εκπέμπονται από την επιφάνεια του αστέρα μέσα σε αυτό τον κώνο θα μπορούν να απομακρυνθούν, ενώ όλες οι δέσμες που εκπέμπονται έξω από τον κώνο δεν θα μπορούν να βγουν έξω από τον αστέρα. Τα φωτόνια που εκπέμπονται προς μία διεύθυνση που σχηματίζει με την κατακόρυφο γωνία ίση με το μισό του ανοίγματος του κώνου δεν μπορούν ούτε να απομακρυνθούν ώστε να γυρίσουν πίσω· διαγράφουν απλώς κυκλική τροχιά γύρω από τον αστέρα στη φωτονική σφαίρα. Καθώς συνεχίζεται η κατάρρευση και η παραμόρφωση του χωροχρόνου, ο κώνος εξόδου γίνεται όλο και πιο στενός, έως ότου έλθει η στιγμή που θα κλείσει τελείως. Τώρα πια, τίποτε απολύτως δεν μπορεί να φύγει από τον αστέρα, ούτε και το φως (η ταχύτητα διαφυγής ξεπερνά την ταχύτητα του φωτός). Τη στιγμή αυτή ο αστέρας έχει περάσει, όπως λέμε, τον ορίζοντα γεγονότων. Τρόπος επικοινωνίας δεν υπάρχει πια με το σύμπαν απέξω και για κάποιον εξωτερικό παρατηρητή που παρακολουθεί την κατάρρευση τη στιγμή αυτή, ο αστέρας εξαφανίζεται από το σύμπαν, αφήνοντας στη θέση του μία, όπως λέμε, μαύρη τρύπα. Η κατάρρευση όμως δεν σταματά εδώ· συνεχίζεται έως ότου η ακτίνα του αστέρα μηδενιστεί τελειωτικά και όλη η μάζα συμπιεστεί σε μηδενικό όγκο, με αποτέλεσμα να απειρίζεται η πίεση και η πυκνότητα. Στο τελευταίο αυτό στάδιο είναι τέτοιες οι συνθήκες που επικρατούν ώστε δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τί ακριβώς θα συμβεί και γι’ αυτό το τέλος μιας πραγματικής κατάρρευσης είναι πιθανό να μην επαληθεύει τις προβλέψεις μας. βαρυτικό κύμα. Ένα μεταβαλλόμενο βαρυτικό πεδίο· ταλαντώσεις στην καμπυλότητα του χωροχρόνου. Η γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, που θεωρεί το βαρυτικό πεδίο ως μία καμπύλωση του τετραδιάστατου χωροχρόνου, προβλέπει μια ποικιλία από παράξενα φαινόμενα. Για παράδειγμα, κάθε υλικό σώμα προκαλεί στον χωρόχρονο γύρω του μια παραμόρφωση. Κάθε φορά που το σώμα κινείται, αυτή η καμπυλότητα του χωροχρόνου πρέπει να προσαρμοστεί στη νέα διαμόρφωση της μάζας. Οι διευθετήσεις αυτές του χωροχρόνου λέγονται β.κ. και κινούνται στον χώρο με την ταχύτητα του φωτός. Επομένως, κάθε κινούμενο αντικείμενο εκπέμπει ακτινοβολία β. Η Γη που περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο, η μπάλα που αναπηδά από το έδαφος, ένας άνθρωπος που κινεί τα χέρια, όλα αυτά είναι πηγές β.κ. Σε σύγκριση με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία (φως, ακτίνες Χ, ραδιοκύματα που εκπέμπονται από κινούμενα ηλεκτρικά φορτία), τα β.κ. είναι εξαιρετικά ασθενικά, και ένας από τους λόγους γι’ αυτό είναι ότι οι δυνάμεις β. είναι πολύ πιο ασθενικές από τις ηλεκτρομαγνητικές δυνάμεις. Για παράδειγμα, ας θεωρήσουμε δύο ηλεκτρόνια, που εξαιτίας του φορτίου και της μάζας τους εξασκούν βαρυτικές και ηλεκτρικές δυνάμεις το ένα στο άλλο. Η ισχύς της βαρυτικής δύναμης, αν η απόσταση των ηλεκτρονίων είναι 0,025 εκ., θα ισούται με την ισχύ της ηλεκτρικής δύναμης ανάμεσα στα ίδια αυτά ηλεκτρόνια, αν η απόστασή τους ήταν 50 έτη φωτός. Είναι φανερό ότι η ανίχνευση και η μέτρηση τόσο ασθενικών κυμάτων είναι εξαιρετικά δύσκολο έργο. Πολλά από τα προβλήματα σχετικά με την κατασκευή ευαίσθητων κεραιών για την ανίχνευση των β.κ. λύθηκαν τη δεκαετία του 1960 από τον Τζόζεφ Βέμπερ του πανεπιστημίου του Μέριλαντ. Ο Βέμπερ κατασκεύασε κεραίες από μεγάλους κυλίνδρους αλουμινίου με διάμετρο 60 εκ., μήκος 1,5 μ. και βάρος λίγο μεγαλύτερο από 1 τόνο. Καθένας από αυτούς τους κυλίνδρους κρεμάστηκε με ένα σύρμα από τη μέση του σε έναν θάλαμο κενού, που ήταν απομονωμένος από τον έξω κόσμο με ένα περίπλοκο σύστημα για την απορρόφηση των δονήσεων. Όταν ένα β.κ. περάσει από τον κύλινδρο, προκαλεί ταλαντώσεις κατά μήκος του που μπορούν να ανιχνευτούν με τη βοήθεια πιεζοηλεκτρικών κρυστάλλων τοποθετημένων πάνω στην επιφάνειά του. Οι κρύσταλλοι αυτοί μετατρέπουν τις ταλαντώσεις σε ασθενικά ηλεκτρικά ρεύματα, που μπορούν να ενισχυθούν και να καταγραφούν. Το 1969, ο Βέμπερ κατέπληξε τον επιστημονικό κόσμο με την ανακοίνωσή του ότι κατόρθωσε να ανιχνεύσει β.κ. και μάλιστα, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του, τουλάχιστον μία φορά την ημέρα ένα β.κ. πέφτει πάνω στη Γη. Πολλοί επιστήμονες αμφισβήτησαν τα αποτελέσματα των μετρήσεών του, παρότι κανείς δεν μπόρεσε να αποδείξει πως ο Βέμπερ έχει καταλήξει σε λανθασμένα συμπεράσματα. Αν όμως οι παρατηρήσεις του Βέμπερ είναι αξιόπιστες, τότε υπάρχουν μόνο δύο τύποι γεγονότων που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τα τρομακτικά ποσά ενέργειας που απαιτούνται για τη δημιουργία της παρατηρούμενης βαρυτικής ακτινοβολίας. Η πρώτη εξήγηση είναι ότι η ακτινοβολία προέρχεται από την κατάρρευστη ενός αστέρα με μεγάλη μάζα (αρκετές φορές πιο μεγάλη από τη μάζα του Ήλιου), γεγονός που οδηγεί στον σχηματισμό μιας μαύρης τρύπας και η δεύτερη ότι προέρχεται από τη σύγκρουση μαύρων οπών.
* * *
η (AM βαρύτης) [βαρύς)
1. το να είναι κάτι βαρύ, το βάρος
2. (για ήχο) το να είναι βαθύς, χαμηλός
νεοελλ.
1. η σοβαρότητα, το κύρος
2. η κρισιμότητα
3. παγκόσμια δύναμη έλξης που ενεργεί ανάμεσα στην ύλη
στη Γη όλα τα σώματα έχουν βάρος ή δύναμη βαρύτητας με φορά προς τα κάτω, ανάλογη προς τη μάζα τους
αρχ.
1. (για μέλος του σώματος) δυσκινησία
2. (για το στομάχι) δυσπεψία
3. αλαζονεία
4. αξιοπρέπεια
5. η κακία του χαρακτήρα
6. (ρητ.) η φορτικότητα του λόγου
7. γραμμ. ο τονισμός με βαρεία.

Dictionary of Greek. 2013.

Игры ⚽ Поможем написать курсовую

Look at other dictionaries:

  • βαρύτητα — η 1. (φυσ.), η φυσική δύναμη που έλκει τα σώματα προς το κέντρο της Γης και τους δίνει την ιδιότητα του βάρους: Ο νόμος της βαρύτητας διατυπώθηκε από το Νεύτωνα. 2. η σοβαρότητα, η σπουδαιότητα, το κύρος: Ο λόγος του έχει μεγάλη βαρύτητα …   Νέο ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Новый толковании словарь современного греческого)

  • βαρύτητα — βαρύτης weight fem acc sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • έλξη, παγκόσμια — Η ελκτική δύναμη που αναπτύσσεται μεταξύ δύο μαζών που βρίσκονται ελεύθερες στο Διάστημα, η οποία είναι ανάλογη προς τις μάζες και αντιστρόφως ανάλογη προς το τετράγωνο της απόστασής τους. Η ελκτική αυτή δύναμη ονομάζεται π.έ. και εκφράζεται… …   Dictionary of Greek

  • Ιταλία — Επίσημη ονομασία: Δημοκρατία της Ιταλίας Έκταση: 301.230 τ. χλμ. Πληθυσμός: 56.305.568 (2001) Πρωτεύουσα: Ρώμη (2.459.776 κάτ. το 2001)Κράτος της νότιας Ευρώπης. Συνορεύει στα ΒΔ με τη Γαλλία, στα Β με την Ελβετία και την Αυστρία, στα ΒΑ με τη… …   Dictionary of Greek

  • βάρος — Η δύναμη με την οποία η Γη έλκει προς αυτή τα σώματα. Το β. προέρχεται από τη δύναμη της παγκόσμιας έλξης που ασκείται μεταξύ της Γης και ενός σώματος. Έτσι και η Γη υφίσταται μια έλξη από μέρους του σώματος, ίση και αντίθετη από αυτή που ασκεί η …   Dictionary of Greek

  • γεωτροπισμός — Φαινόμενο χαρακτηριστικό για τα διάφορα όργανα των φυτών (ρίζα, βλαστό και φύλλα), η κατεύθυνση των οποίων κατά την αύξησή τους επηρεάζεται από το πεδίο της βαρύτητας. Από τη σύγκριση του γ. και του γεωτακτισμού προκύπτει ότι ο πρώτος δεν είναι… …   Dictionary of Greek

  • συρία — Κράτος της Μέσης Ανατολής. Συνορεύει στα Β με την Τουρκία, στα Δ με το Λίβανο, στα Ν με την Ιορδανία και στα Α με το Ιράκ. Βρέχεται στα Δ από τη Μεσόγειο.H Συρία, το όνομα της οποίας προέρχεται από την αρχαία Aσσυρία, που για τους Έλληνες… …   Dictionary of Greek

  • συριά — Κράτος της Μέσης Ανατολής. Συνορεύει στα Β με την Τουρκία, στα Δ με το Λίβανο, στα Ν με την Ιορδανία και στα Α με το Ιράκ. Βρέχεται στα Δ από τη Μεσόγειο.H Συρία, το όνομα της οποίας προέρχεται από την αρχαία Aσσυρία, που για τους Έλληνες… …   Dictionary of Greek

  • αλληλεπίδραση — Αμοιβαία δράση η οποία ασκείται μεταξύ σωμάτων που έχουν κοινά χαρακτηριστικά. Από μακροσκοπική άποψη τέτοιες δράσεις εμφανίζονται με μορφή δυνάμεων που ασκούνται με ομογενή φυσικά χαρακτηριστικά (μάζες, φορτία). Σε ατομική κλίμακα συμβαίνουν α.… …   Dictionary of Greek

  • εργασία — Με τον όρο ε. εννοούμε κάθε ανθρώπινη ενέργεια που έχει σκοπό την παραγωγή αγαθών, υπηρεσιών ή πληροφοριών που χρειάζονται στους ίδιους τους ανθρώπους. Στην ιστορία του ανθρώπου η ε. εμφανίζεται ως κοινωνική ενέργεια, που προσφέρεται δηλαδή από… …   Dictionary of Greek

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”